مگر آنگاه كه خدا پيروزى نصيب او كرده بود . . در شبى وفات يافت كه موسى در آن شب جان سپرد و عيسى در آن شب به آسمانها رخت بست و قرآن در آن شب نازل گشت . در دم مرگ از مال دنيا فقط هفتصد درهم داشت از سهميه‌اش از بيت المال كه مىخواست با آن خدمتكارى براى اهل و عيال خود تهيه كند » « 1 » ( 1 ) اين سخنرانى با روش خطابىاش ، در نوع خود بىنظير و بىسابقه است : در يادبودهاى مرگ بزرگان و برگزيدگان علمى و اخلاقى ، معمولا از صفات بارز و معروف آنان همچون : دانش و گذشت و فصاحت و شجاعت و بزرگوارى و نسب و حسب و فضل و نجابت و وفاء و مناعت و . . سخن مىرود و از معروفترين فضائل ذاتى آنان ياد مىشود . اما در اين سخنرانى از مزايا و مآثر معروف اين در گذشته‌ى عظيم الشأن سخن نرفته و حسن بن على در ياد بود پدرش از روش معمول تخلف ورزيده و بگونه‌اى ديگر و با زبانى ديگر ، پدر را ياد كرده است . چرا ؟ آيا اندوه شديدى كه از اين مصيبت بزرگ ، بر حسن بن على وارد شده ، او را كه خطيبى چيره‌دست و فرزند بزرگترين سخنران عرب است ، از سخن گفتن بازداشته و راه گفتارى چنين متعارف و معمول را بر او بسته است ؟ يا آنكه وى خود از روى عمد اين طرز سخن را انتخاب كرده و با انتخاب اين روش مخصوص ، تقدم و برترى و مهارت خود را در فن خطاب و بلاغت و مراعات تناسب و گزيده و سنجيده‌گوئى ، ثابت و مسلم ساخته است ؟

--> ( 1 ) يعقوبى ( ج 2 ص 190 ) و ابن اثير ( ج 3 ص 16 ) و مقاتل الطالبيين .